Deens evenwicht

We komen in balans, de ergste drukte is voorbij, de meeste dozen zijn uitgepakt en inmiddels krijgt de drukkerij in ’t schuurtje ook vorm. De herfst doet met zijn eerste storm zijn intrede. Kastanjes, eikels, hazel- en beukennoten alles valt nu op de grond. In de tuin zitten er geregeld tien eksters op het gras en ’s morgens heel vroeg zeven lijsters. In de oude perenboom roffelen bonte spechten en de eekhoorn heeft zich ook al een aantal keren laten zien. Rudi denkt zelfs het vosje gezien te hebben.

In een poging de ‘blog’schade in te halen schreef ik vorige week dit: vandaag is het de laatste dag van september. De eerste maand in ons nieuwe huis zit er op. Buiten straalt de zon, strakblauwe lucht. Huis en tuin liggen er mooi bij.

IMG_4395De echte herfst laat -gelukkig- nog even op zich wachten. De afgelopen maand pakten we twee verhuiswagens uit. De Deense zat al goed vol, maar de Nederlandse sloeg alles; een combinatie van 19 meter lang met 15 ton aan spullen. Twee dagen sjouwen, gelijk alles min of meer op de juiste plek zetten en daarna heel veel dozen uitpakken. En daar zijn we, behoudens de drukkerij, al ver mee gevorderd.

Op 23 september waren, voor een bliksembezoek -dinsdagavond in, woensdagavond uit- in NL. We woonden de promotie van Sanaz Sedaghat bij in Rotterdam en tegelijkertijd werden Rudi en David van Bodegom door de pers en nieuwsrubrieken overvallen voor hun nieuwe boek Oud worden in de praktijk. Radio 538, RTL Laat, Met het oog op morgen, ‘s morgens op pad met Wouter Woussen van De Standaard en de publiekspresentatie van het boek in het stadhuis van Leiden, waar beiden heren elkaar vrolijk voor de vuist weg aanvulden en het eerste exemplaar overhandigden aan de oudste aanwezige (80 jaar).

De 25e sprak Rudi zijn Deense inaugurele rede uit (in het Engels :)) en is nu echt deel van de KU (Københavns Universitet). Gevolgd door een feestelijke bijeenkomst hier thuis voor collegae en vrienden. Het was geanimeerd en ‘hyggeligt’ (het Deense woord voor gezellig). IMG_4463

Het weekend ruimden we de partij op, wandelden we in het nabij gelegen bos met burlende herten en waren in Louisiana, museum voor moderne kunst in Humlebæk, om de tentoonstelling van Yayoi Kusama te bekijken. Zondagavond brachten we Maud, onze laatste gast, naar de trein en daar zaten we dan, met z’n tweeën, in het grote huis, door Tom Kirkwood donderdagavond tot The White House gedoopt. Op zoek naar een Deens evenwicht.

Roeien op zee

Afgelopen zondag voor het eerst het ruime sop genomen in een roeiboot. Het was mooi weer, zon, 20+ graden, stevige wind uit het zuidoosten. Het was voor mij de kennismaking met ‘coastal roning’. Vertrekpunt Skovshoved Roklub in de jachthaven van Charlottenlund. Alles wat met watersport te doen heeft zit in de jachthaven, en de kano vereniging maakt eveneens gebruik van het kleine vlot en dat betekent: je boot (de coastal-4, is van polyester, heeft brede boorden, is out riggered, en heeft een zelf lozende kuip. we varen met vier roeiers/skullers, een stuur) van de helling het water inrijden, instappen, stellen en RO! Na een keer bagbord [bauwbor], styrbord [stuurbor]en bagbord zaten we op de golven van de Øresund. Hemeltjelief wat een geklots. De wind stond pal op het haventje en de golven waren onstuimig, zo onstuimig dat ik een licht zeeziekig gevoel voelde opkomen. De golven sloegen niet over de boorden en eenmaal verder van alle basaltblokken vandaan werd het water ook wat rustiger. Na een klein half uur volgde er een wisseldans. ‘Drie’ en ‘vier’ hielden veilig boord, ‘een’ ging plat achterover liggen, ‘twee’ (dat was ik) klauterde via de boorden over ‘een’ heen en werd stuur, ‘een’ schoof naar achter en werd ‘twee’ en de stuur werd ‘een’. En het water klotste voort, en de boot liep vol! “Ja? Til roningklar? RO!” En met de vaart die we maakten, stroomde het water weer het kuipje uit. Hoe ingenieus. We voeren langs de kust omhoog, omzeilden voor anker liggende zeilschepen. Ik stak mijn hand op als een motorrijder naar de drie tegemoet roeiende boten (klassieke coastals met uiteraard een Deens vlaggetje, riggers op de boorden; twee boordroeiers en een stuur) en het was heel aangenaam. We wisselden nog vier keer, en nummer ‘drie’ en ‘vier’ werden ook in de deinende dans betrokken. De terugtocht was hard werken, een tandje meer, want fikse tegenwind. Wat een ervaring, een beetje tussen zeilen en roeien in, rollen op de golven; ik voelde me een viking!

Mijn opa had Deens servies!

In een van de eerste weken in dit land stopte ik bij een ‘genbrugshop’, een kringloopwinkel. Mijn oog werd getrokken door een stapeltje borden in de etalage. Met opgetrokken wenkbrauwen keek ik beter, het kon niet waar zijn. Daar stonden dezelfde borden, die ik al jaren met me meesleep, wit aardewerk met een gepenseelde blauwe bloem erop. Het servies van Opa Piet! Fiets op slot, de borden gekocht voor een luttel bedrag en in m’n eerste woordjes Deens aan de (Zweedse) mevrouw achter de toonbank uitgelegd dat ‘min farfar fra Holland havde de samme talleken, men han er død for mange år siden, og jeg har tallerken endnu.’ Een vreemd toeval, maar goed om mijn alertheid op borden met blauwe bloemen op te voeren. Een week later aten we bij een collega van Rudi en hij serveerde de maaltijd op mooi Deens porselein met blauwe bloemen. Het was van de beroemde Deense serviezenmaker Royal Copenhagen. De blauwe bloemen op mijn borden kwamen dan wel overeen, maar waren niet ‘royal’. Er staat ook maar een bloem op elk bord, de royals zijn beter bedeeld. In de loop van de tijd scoorde ik af en toe een (paar) bord(en) of een schaal en zo groeit de verzameling. Het moeilijkst is om aan de ontbijtbordjes te komen. Die zijn of het meest gebruikt en gesneuveld of verworden tot plantenschotels.

IMG_4068Een week geleden aten we met Ruud z’n moeder en Hans en Miep op een terras in de stad. Het smørrebrød werd opgediend en zag er heerlijk uit. Omdat we wilden delen bracht de serveerster kleine aardewerken bordjes; ja! Opa Piet z’n bordjes. Met blauwe bloemen!

Zij had ook moeite om aan de kleine bordjes te komen vertelde ze, je moest geluk hebben. Het servies heet: fattigmands blå blomst; de armelui’s blauwe bloem. Hoe Opa Piet aan dit Deense servies is gekomen is een grote raadsel. Ik heb me maar neergelegd bij het feit dat het nooit opgelost zal worden en verzamel rustig verder.

Così fan tutte

Op de website van museum Arken las ik donderdagavond dat er -7 augustus- een openluchtvoorstelling was van Così fan tutte. Het zou mooi weer blijven, dus een uitgelezen kans. Ik koppelde de voorstelling aan het museum, dat met diverse waterpartijen aan de Øresund ligt, en nadat we ’s morgens nog kaartjes bemachtigd hadden voor de voorstelling, pakten we om kwart over vijf de trein naar Ishøj, pakweg 25 km hiervandaan. We fietsten naar de kust, maar konden bij Arken geen spoor van drukte van de opera vinden. Terwijl ik toch echt had gelezen dat het terrein al om vijf uur open was en dat Meyers -een fijne Kopenhaagse bakker- er smørrebrod zou verkopen. Rudi toverde de ticketprintjes uit zijn broekzak en de voorstelling bleek helemaal niet bij het museum Arken te zijn. Gelukkig is er dan Google Maps. De opera bleek een kleine 20 kilometer verderop uitgevoerd te worden…….

Het was zes uur en dus fietsten we door het Deense landschap met uitgestrekte koren- en graanvelden naar Hedeland. Onderweg neergestreken in de tuin van een oude school om de eigen meegenomen etenswaren (we waren te laat om het bij Meyers te bestellen) te nuttigen en om half acht reden we het openluchttheater binnen. We waren bijna in Roskilde. 🙂

IMG_1216Een groen Verona aan de rand van wat ooit een zandwinningsgebied was. Così fan tutte was niet spectaculair, maar misschien zijn we toch niet zo van de opera. De setting was dat wel, de avond viel prachtig en was zoel. Bijzonder was het moment dat er een groep vogels dwars door het toneelbeeld vloog.

We kwamen ook nog thuis, vijf kilometer verderop was een station, waar om vijf voor twaalf zelfs nog een trein stopte, en ons met fietsen en al naar København Hovedbanegård bracht.

Inpakken en wegwezen

Dit jaar niet met vakantie, maar voorbereidende verhuisactiviteiten. Eind juni vertrokken we naar Leiden om ons huis daar klaar te maken voor de verkoop en onze spullen in te pakken. We hadden al ingeschat dat het een klus zou zijn, en dat was het ook. Een grote en zware klus. Het meest tijdrovende was het uitzoeken en inpakken van de drukkerij. Staand zetsel moest nog gedistribueerd worden, de bokken en de persen op pallets voor het transport, papierkasten en klein materiaal uitgezocht. De verhuizer droeg zijn steentje bij en op zaterdag 11 juli verdwenen de persen en de eerste tien bokken in een van de drie containers. IMG_3869

De maandag daarop de rest en ook de overige huisraad. Inmiddels had dochter Floor te horen gekregen dat ze een huisje in de Trompstraat mocht gaan bewonen, dus die was ook aan het inpakken. Op 15 juli om tien uur kreeg zij de sleutel, om elf uur tekenden wij bij de notaris om de verkoopakte en overhandigden we de sleutels van de Gerrit Doustraat 4 aan de nieuwe bewoners. We hadden het gered! Van een zwart gat waar we in zouden kunnen vallen was geen sprake, want we konden onmiddellijk bij Floor aan de slag. Inmiddels zijn we tweeënhalve week verder. Floor is gesetteld, en wij zijn weer terug in het appartement in Kopenhagen. De rust keert voor even weer. De volgende verhuisdozen komen pas de 19e. Dan pakken we ‘het appartement’ in en verhuizen begin september met een Deense ‘flyttemand’ naar de Soløsevej 22, 2820 Gentofte. De spullen vanuit Nederland komen een week later.

Het afgelopen weekend hadden we gasten; Hans en Miep Meulenkamp kwamen met hun camper naar Kopenhagen en hadden Ruud z’n moeder mee op reis. Het was leuk om moeders te laten zien hoe we hier ‘zitten’. Op zaterdag hebben we ze een stukje van de stad te laten zien. We liepen door de haven, de parken, de mooie begraafplaatsen en de botanische tuin. Het Deense weer deed z’n best; blauw en soms een vliedend wolkje. Geluncht ‘Under Uret’ (onder de klok) met vijf verschillende smørrebrødjes en een Deens biertje. En thuis gekletst, geborreld en (ook) lekker gegeten.IMG_4082

Polderen op Bornholm

Verslag van Rudi

Vernieuwing ontstaat wanneer velden van betekenis elkaar beroeren en samensmelten. Denk aan fusion cooking, publiek-private ondernemingen, en paarse kabinetten. Omgekeerd kunnen problemen tussen partijen worden opgelost door er in overleg de scherpe kanten van af te schuren. Dit is een beproefd recept om vraagstukken in de politiek, binnen het algemeen bestuur en tussen private partijen op te lossen. Daarvoor moeten tegenovergestelde normen en waarden worden benoemd en door beter begrip en respect tot een oplossing worden gebracht.

Vorige week was ik drie dagen op Folkemødet festival, een maatschappelijk Oerol, op het Deense eiland Bornholm. Op dit eiland in de Oostzee kwamen voor het vijfde jaar op rij vijfentwintig duizend Denen bij elkaar uit alle streken en gezindtes van het land. Het initiatief is overgewaaid uit Zweden en niet meer of minder dan een groots opgezet forum voor ontmoeting en discussie. Er zijn ministers, politici, vertegenwoordigers van publieke en private partijen, betrokken burgers en toeristen. Je gaat er voor drie dagen heen en je haast je niet.

Wachtend in de bus die ons van het vliegveld naar het festival brengt komt na mij de wethouder van Copenhagen binnen en vraagt de chauffeur of ze bij hem of in de automaat een kaartje moet kopen. Op de plaats van bestemming mengen we ons in de menigte. In het dorp, rondom de haven, in tenten, cafe’s en openbare gebouwen krioelt het overdag van de mensen. Het tafereel laat zich het best omschrijven als een mix tussen een maritiem evenement als Sail Amsterdam, het debatprogramma Buitenhof en Beiers bierfeest. Laat in de avond stroomt het dorp leeg. Met de bus, lopend, of fietsend zoekt een ieder zijn slaapplaats in de wijde omgeving, meestal bij mensen thuis.Bornholm1

Iedereen op Bornholm vertelt mij dat Folkemødet een blijvertje is. Het forum vult de ruimte tussen het parlementaire debat en het gevecht in de media. Het land kent geen geïnstitutionaliseerde organen voor regulier overleg. In plaats daarvan vertoeven de Denen drie dagen onder elkaar, volledig gestript van alle rang en stand. Het is een verworvenheid van twee honderd jaar strijd voor gelijke posities en gelijke rechten.

Er is openbaar debat met de premier, de aanwezigen luisteren en interrumperen met een pilsje in de hand. Even verderop wordt er gediscussieerd over de noodzaak om te de-investeren in het platteland omdat tenslotte iedereen in Kopenhagen wil wonen. Een priester, iman en een rabbi zijn het totaal met elkaar oneens maar pleiten gezamenlijk voor meer vertrouwen. Samen met de collega’s van de universiteit van Kopenhagen presenteer ik de neergang van de dementie-epidemie. Ons betoog roept de nodige discussie op: wie moet men nu geloven wanneer anderen spreken over een ‘tsunami’ van dementerende patiënten?

Ik heb mij vergaapt aan de potpourri van mensen en het ongedwongen samenzijn. Ook Geert Wilders was van de partij, uitgenodigd door de Freedom of Speech Organisation. De aankondiging had veel publieke verontwaardiging gegeven, maar was gevolgd door een breed gedragen consensus dat ook hij uitgenodigd moest kunnen worden. Denen zijn tenslotte allemaal gelijk dus iedereen moet op de zeepkist kunnen staan. Voor de bijeenkomst in het schoolgebouw waren zo’n 150 mensen op komen dagen, 100 mochten naar binnen. Op de bühne was Geert gepositioneerd tegenover Flemming Rose, de eindredacteur die 10 jaar geleden in de Deense krant spotprenten over Allah had gepubliceerd. Die pleitte er voor om religieuze uitingen niet te verbieden. Na anderhalf uur was alles over en voegden de toehoorders zich in de menigte. Er was ruime belangstelling van de media. De politie was zeer nadrukkelijk aanwezig, te land, ter zee en in de lucht. Daar beklaagde iedereen zich over. Het was allemaal zo on-Deens, Folkemødet onwaardig.Bornholm2

Toch was niet iedereen fysiek aanwezig. Er waren opvallend weinig gekleurde mensen. Wel was er in het water een indrukwekkend kunstwerk dat het drama van de bootvluchtelingen verbeelde. Ook miste ik de daklozen. Die waren wel gefotografeerd en levensgroot op bilboards afgedrukt. Daar werd uit de doeken gedaan hoe zij met een unieke postcode 9999 actief worden opgespoord en aangemoedigd om te stemmen bij de komende nationale verkiezingen.

In een samenleving is het zaak dat alle sentimenten boven tafel komen en partijen inzien dat ze gemeenschappelijk tot een oplossing moeten komen. Nederland spreekt over het poldermodel, Denemarken poldert.

In september een nieuwe plek

Sommigen wisten het al, anderen nog niet, de totale overgang naar Denemarken is aanstaande.

In januari hebben we ons huis aan de Gerrit Doustraat te koop gezet. Op 15 juli a.s. is de verkoop een feit en leveren we het huis op. Dat is sneller dan verwacht en de afgelopen keren dat we in Nederland waren, zaten we een beetje weemoedig in wat nu nog onze fijne stadsbinnentuin is. Genoten nog een keer van het prachtige sedumdak, vol met irissen, de grote blauwe regen en de klimrozen. PicFrameOver drie weken pakken we daar in. De drukkerij gaat mee naar een nieuwe stek. Niet naar het appartement in Østerbro, maar naar een jaren ’30 huis in Gentofte. We gaan wonen aan de rand van wat ‘Groot Kopenhagen’ heet. Ongeveer 10 kilometer vanuit het centrum. Achter ons begint een oud koninklijk jachtgebied met kuddes herten, hoge beuken, bloeiende meidoorns. Voor ons ligt, aan het einde van de tuin, een klein parkje ‘Hundesømosen’. Ons adres wordt per 1 september: Soløsevej 22, 2820 Gentofte.

PicFrame

Verkiezingen

verkiezinge1We zijn terecht gekomen in het derde seizoen van Borgen. Vanochtend vroeg maakte de statsminister bekend dat er over drie weken, op 18 juni, verkiezingen zijn. Het was een bericht waarop de politiek zat te wachten. De meeste politieke partijen bleken goed voorbereid. Ineens hangt de stad vol met verkiezingsposters. Op weg naar de bakker -om half elf- zijn acht op de tien bomen al bezet. Op de Østerbrogade kwamen steeds meer keukentrapjes uit auto’s. Mannen en vrouwen in de slag om de nog lege bomen en lantarenpalen van actiemateriaal te voorzien. De komende weken eens kijken of we zicht krijgen op rood en blauw. De strijd lijkt te gaan om wie er statsminister wordt, blijft het Helle Thorning-Schmidt of verdrijft Lars Løkke Rasmussen haar van die plek.

verkiezingen2verkiezingen 3

Arc de Triomphe

Vijfhonderd jaar geleden leverde Albrecht Dürer een bestelling af in dertigvoud, bij keizer Maximiliaan van Oostenrijk. (De keizer van de kroon op de Westertoren). Het was een drukwerk, een relatiegeschenk. Eén van deze indrukwekkende en imponerende drukken, hangt nu compleet gerestaureerd, in het Statens Museum for Kunst in Kopenhagen.

IMG_3441 Maximiliaan wilde iets uitzonderlijks en maakte met deze opdracht aan Dürer handig gebruik van de mediarevolutie die toen aan de gang was. Gutenberg had ruim vijftig jaar eerder het zetten en drukken met losse loden letters uitgevonden en het was nu mogelijk met werk van de pers op een goedkope manier met de rest van de wereld te communiceren. De opdracht aan Dürer was het ontwerpen en (laten) snijden van een erepoort. Een erepoort die niet van steen was, maar een die makkelijk vervoerd kon worden naar bevriende en minder bevriende hoven, belangrijke handelssteden en daar in alle hoeken van het rijk de macht onderstreepte van de man die de opdracht gaf. De erepoort meet 3 bij 3 meter en is rijkelijk versierd met veldslagen en overwinningen, fabeldieren, wapens, een afbeelding van Julius Caesar -want daar wil je als keizer mee geassocieerd blijven- een uitgebreide stamboom, rijkelijk versierd met exotische granaatappels, kortom alles wat maar de macht van de Habsburgse keizer kon onderstrepen.

Op www.smk.dk is bij de ‘udstillinger’ onder ‘MAGT og ÆRE’ (of als je op English tikt; exhibitions, Might and Glory) deze erepoort te zien en daar kan je ook inzoomen op details. Het drukwerk is gedrukt met (ik weet niet meer hoeveel) perenhouten houtblokken, die gesneden zijn door Hieronymus Andreae uit Neurenberg. In de poort zitten ook uit lood gezette tekstfragmenten, die er later ingedrukt zijn. Wie de drukker is geweest van de houtblokken en de teksten is niet bekend.

IMG_3437 kopie_new  IMG_3444 kopie_new

4 en 5 mei 2015

Mindelunden1 kopie_newDit jaar niet op De Dam of bij molen De Valk, maar in Mindelunden in het noorden van Kopenhagen. Het is het nationaal monument van Denemarken. De Mensen komen vanuit alle richtingen naar de statige entree, een overdekte trap met op elke derde tree een soldaat met een brandende fakkel. Na deze ‘sluis’ waar je dicht op elkaar naar boven loopt, betreed je een andere wereld. Je staat letterlijk boven de stad in een park vol kaarsen, groene grasveldjes met ontluikende en bloesemende bomen. Het volle mindelunden 2 kopie_newvan het tunneltje ligt ook direct achter je. Samen met de vele anderen lopen we door naar het centrale grasveld, waar zich al een menigte heeft opgesteld achter het katoenen koordje dat de genodigden scheidt van de gewone bezoekers. We schuifelen tussen de mensen door. Boven ons hoofd draait een camera dolly van de DR (Dankse Radio/TV) en in de verte zien we de belangrijkste sculptuur van de begraafplaats. De vrouw, met in haar armen een uitgeputte man, is in zichzelf gekeerd. Naast het beeld zingt een dameskoor, gekleed in de Deense kleuren.

Rond half acht worden het stil. De plechtigheid begint. We worden in het Deens en in het Engels welkom geheten. Eerst is er muziek. mindelunden 6 kopie_newDan luisteren we naar het radioverslag van zeventig jaar geleden, 4 mei 1945, 19.36 uur. < Montgomery heeft in Londen aangekondigd dat de oorlog voor delen van Duitsland, Denemarken en Holland voorbij is. De vrede zal officieel ingaan om acht uur in de ochtend van de vijfde mei. > Er volgt bescheiden muziek van een blaaskapel. De melodie is voor de Denen een bekende en plotseling bevinden we ons te midden van een neurimindelunden 4 kopie_newënde en zacht wiegende menigte. Op een plekje niet ver van ons vandaan, staat een man op een verhoog. Hij is van de DR en doet heftig gesticulerend, en met een prikkende balpen in z’n hand, verslag van het gebeuren, voor de mensen thuis. Gelukkig horen wij ‘m niet.

De camera zwaait over ons hoofd en dan weer terug, want Dronning Margrethe, in het blauw met blauwe hoed, legt een krans. We zingen een lied. Statsminister Helle Torning-Schmidt mindelunden5 kopie_newleest een deel uit een afscheidsbrief voor die een gevangen genomen Deen schreef aan zijn moeder. Voordat het laatste lied wordt ingezet, worden we bedankt voor onze komst. Na dit zingen lost de menigte op. Het katoenen koordje wordt neer gehaald en iedereen krijgt toegang tot de met bloeiende heide omzoomde graven voor het beeld. Bij elk graf liggen bloemen rood-wit-blauw, eerder vandaag neergelegd door de schoolkinderen uit Hellerup. De zo’n gaat langzaam onder, boven ons hoofd vliegt een Dakota twee rondjes.

We fietsen naar huis en ontdekken achter heel veel ramen brandende kaarsen. Wat een mooi gebaar. Zeventig jaar geleden, werden na de radioboodschap van zes over half acht de 5meiverduisteringsgordijnen op straat verbrand en de kaarsen aangestoken*.

Vanochtend om acht uur luidden de klokken de Bevrijdingsdag in, een dag waarop iedereen gewoon aan het werk is, maar wel een dag waarop de bussen met vlaggetjes rijden.

*vier van de tien Denen doet dit nog steeds.